Zielona herbata

Zieloną herbatę można określić jako protoplastę wszystkich znanych nam herbat. To ta nieprzetworzona, wysuszona tylko herbata była najprawdopodobniej pierwszą formą jaką ludzie pili gdy odkryli dobrodziejstwa krzewu herbacianego.

Camellia sinensis, niepozorny krzew, dał początek wielkiej kulturze, a zieloną herbatę piją obecnie miliony ludzi na całym świece. O jej popularności zadecydowało wiele czynników takich jak:

- właściwości zdrowotne zielonej herbaty

- wspaniały smak

- zastosowanie w medycynie

- zastosowanie w pielęgnacji ciała

- zastosowanie przy wypiekach i cukiernictwie

- wiele innych zastosowań zielonej herbaty

 

Japońska zielona herbata

 

W niektórych krajach herbata zielona ma ważną pozycję w kulturze przy ceremoniach i uroczystościach, choć z biegiem lat jej znaczenie maleje w tych kwestiach.

Z bardziej naukowych kwestii ważny jest skład chemiczny zielonej herbaty, zawiera ona:

- taniny

- kofeinę

- witaminy grupy B

- witaminę C

- witaminę E

- teaninę

- pigmenty roślinne

- alkaloidy

- fluor

- saponiny

 

Takie nazwy niewiele mówią, przedstawmy więc działania jakie ma zielona herbata aby właściwie oddać jej atrybuty:

- zielona herbata równoważy dietę

- zielona herbata leczy kaca

- zielona herbata zapobiega chorobom cywilizacyjnym

- zielona herbata łagodzi zaparcia

- zielona herbata łagodzi zmęczenie

- zielona herbata zapobiega nieświeżemu oddechowi oraz próchnicy

- zielona herbata działa antyrakowo

- zielona herbata redukuje negatywne efekty palenia tytoniu

Rzut oka na plantację herbaty

Plantacja herbaty

Wszystkie rodzaje herbat dostępne na rynku: czarne, zielone, czerwone czy białe, pochodzą z jednego krzewu herbacianego (camellia sinensis). Nie wszędzie jednak można uprawiać herbatę. Jak głosi chińskie porzekadło: „najlepsza herbata pochodzi z wysokich gór”. To właśnie odpowiednia wysokość i górskie mgły, mają za zadanie uchronić delikatne listki herbaty przed zbytnim nasłonecznieniem oraz zapewnić optymalną wilgotność, co pozwala roślinie herbacianej powoli się rozwijać. Na jakość i smak herbaty ma również wpływ wiele innych czynników, jak gleba czy klimat. Dzięki temu herbaty z różnych zakątków świata mają swój niepowtarzalny charakter. Stąd rozróżniamy wiele herbacianych odmian: Chiński Yunnan, indyjski Assam czy Darjeeling, Ceylon ze Sri Lanki, czy chociażby pochodzącą z Kenii herbatę – Kenia Milima.

Czas zbioru herbaty jest ściśle określony w zależności od położenia plantacji oraz rodzaju herbaty jaki chce się uzyskać. Najbardziej wartościowe liście zbierane są na wiosnę. Z pierwszych młodych listków (nazywanych tipami) powstają ekskluzywne białe i zielone herbaty o najwyższej jakości. Liście starsze zawierają mniejszą ilość taniny i dają słabszy napar. Z jednego krzewu herbacianego można z powodzeniem uzyskiwać plony nawet do 70 lat, lecz po 50 latach zbiory znacząco się zmniejszają. Dlatego starsze krzewy zastępuje się młodymi, przygotowywanymi w szkółce.

Zbieracze herbaty muszą doskonale wiedzieć, które listki są już gotowe do zbioru. Aby uzyskać kilogram gotowego suszu herbacianego trzeba zebrać około trzech tysięcy liści. Z każdego krzaka liście zrywane są cyklicznie, co 7-12 dni. Wszystkie zebrane listki herbaciane codziennie poddawane są kontroli i sortowane według jakości. Następnie trafiają do przewiewnej suszarni opalanej drewnem, gdzie suszą się przez całą dobę. Kolejnym etapem jest zwijanie liści. Im mocniej zwinięte, tym w rezultacie otrzymamy mocniejszą herbatę. Po kolejnej obróbce wilgotnym powietrzem, tak przetworzoną herbatę pakuje się i transportuje do krajów, gdzie już oczekuje na nie rzesza spragnionych smakoszy.

Herbata w kapsułkach

W wielu naukowych publikacjach często powtarza się informacje o zdrowotnych właściwościach herbaty. Wskazuje się na jej dobroczynny wpływ na ludzki organizm. Zielona herbata pita codziennie wpływa na dobre samopoczucie, ogólną kondycję oraz pomaga w utrzymywaniu właściwej diety. Oczywiście trzeba uważać z jej dawkowaniem, gdyż nadmierna ilość spożytej herbaty może jedynie zaszkodzić. Bywają także ludzie, którzy zwyczajnie nie lubią pić herbaty. Zwłaszcza herbata czerwona po pierwszym łyku jest często odstawiana, gdyż posiada bardzo specyficzny smak, a jest zalecana osobom pragnącym zrzucić nieco kilogramów. Dla tych wszystkich osób przygotowano suplement diety – herbatę w kapsułkach.

Na rynku najczęściej dostępne są ekstrakty z zielonej lub czerwonej herbaty zamknięte w kapsułkach przypominających tabletki. Czasem oba rodzaje herbat łączy się w jedno, tym samym dostarczając pełnię właściwości, jakie niosą ze sobą wywary z tych herbat. Codzienne spożycie zalecanej dawki, podanej na opakowaniu, zapewnia dostarczenie organizmowi optymalnej ilości składników zawartych w herbacie. Nie trzeba się więc martwić, czy kolejna filiżanka herbaty jeszcze pomoże, czy zacznie już szkodzić. Rozwiązuje się także problem smaku, gdyż połknięcie herbacianej kapsułki odbywa się z pominięciem owego zmysłu. Ta propozycja zapewne nie przypadnie każdemu do gustu, gdyż wiele osób nie wyobraża sobie dnia bez gorącej, aromatycznej herbaty w filiżance. Jednak od czasu do czasu można podarować sobie tydzień lub dwa intensywnej kuracji z herbatą w kapsułkach i oczyścić swój organizm na wzór chińskiej medycyny ludowej.

Herbaciane wypieki – Sernik z Matchą

W jednym ze swoich artykułów pisałem o nietypowych dla naszej kultury sposobach zastosowania herbaty. Zainteresowany tym, że liście herbaty można nie tylko zaparzać, postanowiłem wypróbować jeden z przepisów na oryginalne ciasto. Połączenie twarogu z matcha nie od razu wydawało się pasować do siebie, ale ciekawość przezwyciężyła opory. Dzięki specjalnemu wytwarzaniu matchy z ekskluzywnego gatunku herbaty (gyokuro) jest ona słodsza i bardziej aromatyczna. W swej sproszkowanej formie jest bardzo dobrą kulinarną przyprawą, która nadaje potrawom nie tylko zielonkawej barwy, ale wzbogaca je o cenne antyoksydanty i witaminy. Już niewielka ilość matchy zmienia zwykłe danie w ekskluzywny i wyrafinowany posiłek.

Aby upiec nietypowy herbaciany sernik potrzebujemy:

- 200g herbatników na spód sernika

- 1 kg twarogu do serników

- 150 g cukru pudru

- 5 jajek

- 5 łyżek mąki ziemniaczanej

- sok z 2 limonek

- 10 g Matchy (3 łyżeczki).

Żółtka jajek należy utrzeć z cukrem pudrem a potem stopniowo dodawać mąkę i twaróg. Gotową masę podzielić na dwie części. Do jednej z nich dodać sok z limonki, a do drugiej matchę rozrobioną w 3 łyżeczkach gorącej wody. Do każdej z części dodać po połowie ubitych białek z jajek. Następnie wyłożyć tortownicę papierem do pieczenia. Ułożyć herbatniki, wlać masę z limonką, a następnie masę z matchą. Piec 60 min. w piekarniku rozgrzanym do 180˚C. Sernik po wystygnięciu można polać lukrem i posypać matchą. Smacznego.

Nietypowe sposoby spożywania herbaty

W naszej kulturze podawanie herbaty kojarzy się z zaparzaniem jej w czajniczku lub prościej – przygotowaniem jej z torebki ekspresowej. Niektórzy dodają doń plaster cytryny lub dolewają na wzór angielski nieco mleka. Popularna – szczególnie latem – jest tzw. ice tea (herbata podawana na zimno z dodatkiem mięty lub soków owocowych). Lecz to nie jedyne ze sposobów w jakie można przygotować napój herbaciany. Są miejsca na świecie, gdzie tradycja przyrządzania herbaty jest zupełnie wyjątkowa i niepowtarzalna.

Tybetańczycy w swoich surowych warunkach życia już od dawna serwują wysoce kaloryczną wersję naparu herbacianego, który działa wzmacniająco na organizm człowieka. Czasumę, bo o niej mowa, przygotowuje się z pięciokrotnie większej ilości liści herbacianych, niż my stosujemy na co dzień. Do zaparzonej herbaty dodaje się zjełczałe masło z mleka jaka, szczyptę soli i całość ubija się do uzyskania jednolitej masy. Herbatę w kuchni tybetańskiej wykorzystuje się również do sporządzenia narodowej potrawy o nazwie czambu. Suche liście herbaty uciera się ze wspomnianym już masłem. Do powstałej mieszanki dodaje się sól i prażoną mąkę jęczmienną.

Mongołowie sproszkowaną herbatę wsypują do zimnej wody, by na wzór kawy po turecku, doprowadzić całość do wrzenia. Następnie dolewają mleka i dodają kaszę lub ryż. Po zagotowaniu wystarczy całość posolić i danie gotowe. Inną potrawą przypominającą zupę jest połączenie sproszkowanej herbaty z mlekiem (milky tea) i przyprawienie całości liściem laurowym, gałką muszkatołową i goździkami.

W Australii pasterze do zagotowanej herbaty dodają pokrojony w kostkę bekon. W Indochinach herbatę żuje się, a mieszkańcy chińskiej prowincji Yunnan utarte liście herbaty wciągają nosem. Możliwości zastosowań herbaty jest wiele. Nasze babcie używały jej napar by złagodzić oparzenia lub wyleczyć wrzody. Warto zatem czasem poeksperymentować z herbatą z naszej domowej półki.

Dobrodziejstwa herbaty

Poza oczywistymi walorami smakowymi herbaty nie sposób zapomnieć o jej pozytywnych właściwościach. Szczególnie zielona herbata zawiera bogactwo dobroczynnych składników, gdyż nie została poddana procesowi fermentacji. Według lekarzy zielona herbata przeciwdziała rozwojowi raka płuc, piersi, jelita grubego, prostaty i żołądka. A to za sprawą występujących w niej flawonidów (polifenoli), których w filiżance herbaty znajduje się ok. 200 miligramów. Witaminy te posiadają zdolność wiązania metali, dzięki czemu uodparniają organizm przeciw wolnym rodnikom. Obniżają też poziom cholesterolu, zapobiegają miażdżycy i łagodzą alergie.

Pożyteczną rolę dla organizmu pełnią związki białkowe. Herbata zawiera około 20 aminokwasów, z których przykładowo kwas glutaminowy regeneruje układ nerwowy. Napar herbaciany zawiera także wiele mikroelementów. Występujący w herbacie fluor przeciwdziała powstawaniu próchnicy. Zalecane jest zatem by zieloną herbatę piły dzieci powyżej dziesiątego roku życia.

Zawarte w długo parzonej (mocnej) herbacie garbniki oczyszczają układ trawienny i ułatwiają trawienie. Dlatego warto pić czarną herbatę po zjedzeniu tłustych i ciężkostrawnych potraw. Oczywiście z umiarem, gdyż nadmiar mocnego naparu wysusza błonę śluzową i ogranicza wchłanianie składników pokarmowych. Dzięki olejkom eterycznym herbata posiada właściwości moczopędne i oczyszczające, co korzystnie wpływa na układ limfatyczny.

To tylko część wartościowych skutków codziennego picia herbaty. A jeżeli zastosujemy różnorodne jej mieszanki z ziołami i dodatkami uszlachetniającymi, to otrzymamy nieograniczony potencjał w pobudzaniu i pomaganiu naszemu organizmowi.

Herbata prasowana

Coraz częściej można spotkać w sklepach „cegiełkowate” kawałki sprasowanej herbaty, spakowanej w ozdobne papierki przypominające cukierki. Skąd wziął się taki pomysł? Otóż w czasach dynastii Tang, z powodów czysto praktycznych, zaczęto w ostatniej fazie przed suszeniem, prasować herbatę w większe lub mniejsze kostki. Takie pakowanie zachowuje wszystkie cechy herbaty a jednocześnie zwiększa jej trwałość. Ten poręczny sposób przechowywania liści herbacianych szybko zyskał nową funkcję. Chińczycy wykorzystując ich wartość dla okolicznych plemion, zaczęli stosować sprasowane cegiełki herbaty jako środek płatniczy. Początek naszej ery to czas, kiedy na tzw. Jedwabnym Szlaku wiodącym z Chin do basenu Morza Śródziemnego kwitł handel, gdzie jedną z „walut” były właśnie płytki herbaciane.  Posiadały one w równych odstępach nacięcia, co ułatwiało odłamywanie pożądanej części w celu zapłacenia za kupiony towar.

Obecnie herbatę prasuje się hydraulicznie. Temu procesowi poddawane są całe bądź połamane liście oraz pył. Najczęściej spotykaną herbatą w kostkach jest Pu-erh, jednakże dostępne są też inne rodzaje. Ciekawą formą jest prasowanie herbaty w kształt gniazd. Można z jednego takiego gniazda zaparzyć cały dzbanek wyśmienitej herbaty. Przygotowuje się ją w taki sam sposób jak zwykłą herbatę danego rodzaju.

Za herbatę prasowaną obecnie nic już nie kupimy. Pozostaje ona ciekawą formą, która może nam dać wiele przyjemności jako popołudniowy, smaczny napar.