Kultura Herbaty w Polsce

W Polsce być może herbata, zwłaszcza jej spożywanie, nie jest objęte jakimś szczególnym kultem, lecz w myśl zasady „Polacy nie gęsi…”, u nas także powstają różnorakie wydarzenia, mające na celu wzbudzić w Polakach chęć do picia herbaty. Szukając informacji na ten temat, napotkałem krótką wzmiankę o polsko-czeskim Święcie Herbaty.  Na terenie Wzgórza Zamkowego w Cieszynie organizowany przez stowarzyszenie Instytut Herbaty jest festiwal  „Święto Herbaty”. Jest jedną
z niewielu imprez na terenie Polski i Czech, na których nie podaje się i nie spożywa alkoholu, oferuje także różnorodny program oraz możliwość zapoznania się z kulturami wielu krajów i narodów. Znaczną część festiwalu tworzy konferencja poświęcona herbacie, skierowana do właścicieli herbaciarni i handlarzy herbatą. Handlarze herbatą, jak również właściciele herbaciarni mają tu szansę przedstawić szerszemu odbiorcy bogaty wybór herbat i akcesoriów z nią związanych. Herbatę można lubić, lub nie. Można też ograniczyć jej spożywanie do minimum i upodobać sobie konkretną markę herbat ekspresowych. Można również wyruszyć w egzotyczną podróż udając się
do herbaciarni, by skosztować herbat zielonych, czarnych, owocowych, czy też czerwonych. Jednak trzeba przyznać jedno – chyba nie istnieje na świecie drugi taki napój, który tak głęboko zakorzenił się w kulturze wielu krajów. Krajów, gdzie picie herbaty urasta do rangi misterium, gdzie ważne jest
to w jaki sposób herbata jest parzona i w czym podawana. Gdzie przy naparze z liści herbacianych zbierają się ludzie po to by, kontemplować, skupić się, zapomnieć o troskach. W krajach, gdzie na cześć herbaty, organizowane są przyjęcia, obchodzone są święta, gdzie człowiek obcuje z naturą
w sposób, o jakim nam Europejczykom nawet się nie śniło.

Historia Herbaty

 

  • 2737 p.n.e. – Herbata została po raz pierwszy odkryta w Chinach przez Drugiego Cesarza, Shen Nung, znanego jako Boski Uzdrowiciel.
  • 350 n.e. – Pierwszy opis spożywania herbaty zostaje zapisany w chińskim słowniku.
  • 400 – 600 – Zapotrzebowanie na herbatę wzrasta. Zamiast zbierać liście z dzikich drzew, rolnicy zaczęli opracowywać sposoby na uprawianie herbaty. Herbatę zwykle formowano
    w opiekane bryły, które potem rozbijano na małe kawałki i umieszczano w porcelanowych kociołkach. Po zalaniu wrzątkiem, dodawano cebulę, przyprawy, imbir lub pomarańczę,
    co dawało wiele regionalnych odmian.
  • 479 – Tureccy handlarze zaczęli kupować herbatę na granicy z Mongolią.
  • 618-906 - Powstaje Klasyczna Herbaciana Szkoła Tang. Sproszkowana herbata stała się modna w tamtych czasach. Szlachta uczyniła jej spożywanie popularnym hobby. Karawany woziły herbatę Jedwabnym Szlakiem, handlując z Indiami, Turcją i Rosją.
  • 780 – Poeta Lu Yu napisał pierwszą księgę herbaty, co uczyniło go żywym świętym i zapewniło patronat samego Cesarza. Księga opisuje metody uprawy i przyrządzania herbaty.
  • 805 – Buddyjski mnich Saicho przyniósł nasiona herbaty z Chin do Japonii.
  • 960-1280 - Dynastia Sung. Przepiękne ceramiczne akcesoria do herbaty były wytwarzane
    w tamtym okresie. Ciemnoniebieska, czarna i brązowa ceramika, która kontrastowała z żywą zielenią ubijanej herbaty, była najbardziej popularna.
  • 1101-1125 – Cesarz Hui Tsung opisał najlepsze sposoby przyrządzania ubijanej herbaty.
    Jako zagorzały mecenas przemysłu herbacianego, urządzał zawody, w których dworzanie rozpoznawali różne rodzaje herbaty. Legenda głosi, że przez swoją obsesję na punkcie herbaty prawie nie zauważył Mongołów, którzy obalili jego imperium. Podczas jego rządów, herbaciarnie budowane w naturalnym otoczeniu stały się popularne wśród Chińczyków.
  • 1191 – Eisai Myoan, mnich, który sprowadził buddyjską religię Zen do Japonii, wrócił
    z podróży do Chin z nasionami herbaty, które zasadził na terenach swojej świątyni w pobliżu Kioto. Eisai eksperymentował z różnymi sposobami parzenia herbaty, w końcu wybierając chińską herbatę ubijaną.
  • 1206 – 1368 – Dynastia Yuan. Dżyngis-chan i Kubilaj-chan podbili chińskie terytoria i ustanowili rządy dynastii mongolskiej na ponad stulecie. Herbata stała się zwyczajnym napojem, nigdy nie odzyskując statusu, jakim cieszyła się onegdaj. Kiedy Marco Polo przybył do Mongolii, nawet nie zapoznano go z herbatą.
  • 1211 – W Japonii Eisai napisał krótką książkę o herbacie, jeszcze bardziej zwiększając jej popularność.
  • 1368-1644 – Dynastia Ming. Pojawia się nowa metoda parzenia polegająca na moczeniu całych liści w wodzie. Powstały w ten sposób blady płyn wymusił konieczność używania ceramiki o jaśniejszym kolorze, niż powszechnie używana w przeszłości. Zaczynają być popularne naczynia do herbaty w kolorze białym i złamanej bieli. Pojawiły się pierwsze dzbanki Yixing.
  • 1422-1502 – Została stworzona Japońska ceremonia picia herbaty przez kapłana Zen Muratę Shuko, który swoje życie poświęcił herbacie. Ceremonię nazwano Cha No Yu, co oznacza „gorąca woda na herbatę”.
  • 1610 – Holendrzy sprowadzali herbatę z Chin do Europy, wymieniając ją za suszoną szałwię.
  • 1618 – Chiński ambasadorzy podarowali carowi Aleksemu kilka skrzyń herbaty.
  • 1657 – Herbatę po raz pierwszy zaczęto sprzedawać w Anglii w Herbaciarni Garway’a
    w Londynie.
  • 1661 – Tajwańczycy zaczęli pić dziką herbatę.
  • 1662 – Karol II pojął za żonę księżniczkę portugalską Katarzynę Bragança. Oboje pili herbatę, w ten sposób tworząc nową modę. Jej popularność wśród arystokracji sprawiła, że napoje alkoholowe straciły swoich amatorów.
  • 1669 – Do Anglii przywieziono prawie 75 kg herbaty.
  • 1689 – Handlarze z trzystoma wielbłądami przemierzyli prawie 7000 km do Chin
    i z powrotem, aby zaspokoić zapotrzebowanie Rosji. Wyprawa zajęła im szesnaście miesięcy.
  • 1697 – Na Tajwanie osadnicy z okręgu Nantou na wyspie Formosa uprawiali pierwsze udomowione krzewy. Holenderskie statki zawiozły herbatę do Persji, pierwszy przypadek eksportu tajwańskiej herbaty.
  • 1705 – Roczny import herbaty do Anglii wzrósł do około 400 ton.
  • 1710 – Zamożni amerykańscy koloniści zasmakowali w herbacie.
  • 1773 – Herbatka Bostońska, protest przeciwko wysokim podatkom nałożonym przez Anglię
    na herbatę, rozpoczęła wojnę o niepodległość amerykańskich kolonii. Pod osłoną nocy, koloniści przebrani za Indian weszli na pokład statków Kompanii Wschodnioindyjskiej
    w Porcie Boston. Otworzyli skrzynie z herbatą i wysypali ich zawartość do wody.
    Do podobnych, mniej znanych incydentów doszło w innych miejscach wzdłuż całego wybrzeża.
  • 1776 – Anglia wysłała pierwszy ładunek opium do Chin. Uzależnienie Chińczyków od opium pomogło sfinansować narastający popyt na herbatę w Anglii. Wymiana gotówki za narkotyk wzrastała do rozpoczęcia wojny opiumowej w 1839 r.
  • 1835 – Kompania Wschodnioindyjska założyła eksperymentalne plantacje herbaty w prowincji Assam w Indiach.
  • 1834 – Edykt chińskiego cesarza zamknął wszystkie chińskie porty dla zagranicznych statków do końca wojny opiumowej w 1842 r.
  • 1838 – Niewielka ilość nowej herbaty z Indii została wysłana do Anglii, gdzie przyjęto ją
    z uznaniem.
  • 1840 – Klipery, budowane w Ameryce, przyspieszyły transport herbaty do Ameryki i Europy, ożywiając tępo handlu. Niektóre statki odbywały podróż z Hongkongu do Londynu
    w dziewięćdziesiąt pięć dni. Wyścigi do Londynu stały się codziennością; przemytnicy
    i łamacze blokady również korzystali ze zwiększonej prędkości żeglugi.
  • 1856 – Herbata została zasadzona w wielu obszarach w prowincji Darjeeling.
  • 1857 – Plantacje herbaty zostały utworzone na Cejlonie, lecz ich produkt nie był eksportowany aż do lat 1970-tych.
  • 1869 – Śmiertelny wirus doszczętnie zniszczył plon kawy na Cejlonie, zmieniając preferencję
    z kawy na herbatę.
  • 1869 – Otwarto Kanał Sueski, co sprawiło, że podróż do Chin stała się krótsza i bardziej opłacalna za pomocą statku parowego.
  • 1870 – Firma Twining z Anglii zaczęła produkować mieszanki herbaty według konsystencji.
  • 1900 – Kolej Transsyberyjska uczyniła transport do Rosji tańszym i szybszym. Jawa również stała się ważnym producentem.
  • 1904 – Richard Blechynden stworzył mrożoną herbatę na potrzeby Ogólnoświatowych Targów w St. Louis.
  • 1908 – Thomas Sullivan wynalazł torebki na herbatę w Nowym Jorku, wysyłając do klientów herbatę w jedwabnych torebkach, które przez pomyłkę zanurzano bez otwierania.
  • 1910 – Sumatra, w Indonezji hoduje i eksportuje herbatę. Niedługo potem herbatę zaczęto uprawiać w Kenii i innych częściach Afryki.
  • 1970 – Rząd Tajwański zachęca społeczeństwo do picia herbaty, ożywiając w ten sposób kulturę herbacianą na wyspie.

HERBATA

Jak zrodziło się to słowo i co ono znaczy? Pod słowem herbata zwykle rozumiemy zarówno
napój – filiżankę herbaty, jak i suchą herbatę – paczkę lub skrzynię herbaty, a pod pojęciem roślina herbaciana — krzew herbaty. W swojej ojczyźnie, Chinach, herbata ma kilkaset różnych nazw
w zależności od rejonu, gdzie rośnie, rodzaju lub gatunku, a mianowicie: szujsen, junan, szaocun, uhm, lunzi, tunczi, bajcza, czenljancza, czicz, tocza, chuacza itd. Jednak najpowszechniej używaną nazwą uogólnioną i najczęściej występującą w złożonych nazwach gatunków jest chá (茶), co oznacza młody listek.

茶

W różnych prowincjach Chin różnie wymawia się to słowo, jako czcha i ccha i jak czja i tja. Przy tym świeżo zebrane z krzewów herbacianych zielone liście do chwili poddania ich fabrycznej obróbce nazywają się cza’a-je, a już gotowa sucha herbata i napój z niej cz’a-i. Zupełny wyjątek stanowi polska nazwa herbata. Słowo to nie jest pochodzenia polskiego, lecz nieco zmienionym terminem łacińskim herba, co po polsku znaczy zioło. Herbata przez długi czas była stosowana w Polsce wyłącznie jako środek leczniczy, a nie została rozpowszechniona jako napój, sprzedawano ją tylko w aptekach. Aptekarze więc nadali herbacie taką nazwę uważając, że listki herbaty przyrządza się ze specjalnego rodzaju ziela chińskiego. Zresztą tak samo sądzono w XVII wieku i w Rosji, jak również i w wielu

Zielona herbata

Zieloną herbatę można określić jako protoplastę wszystkich znanych nam herbat. To ta nieprzetworzona, wysuszona tylko herbata była najprawdopodobniej pierwszą formą jaką ludzie pili gdy odkryli dobrodziejstwa krzewu herbacianego.

Camellia sinensis, niepozorny krzew, dał początek wielkiej kulturze, a zieloną herbatę piją obecnie miliony ludzi na całym świece. O jej popularności zadecydowało wiele czynników takich jak:

- właściwości zdrowotne zielonej herbaty

- wspaniały smak

- zastosowanie w medycynie

- zastosowanie w pielęgnacji ciała

- zastosowanie przy wypiekach i cukiernictwie

- wiele innych zastosowań zielonej herbaty

 

japońska zielona herbata

Japońska zielona herbata

 

W niektórych krajach herbata zielona ma ważną pozycję w kulturze przy ceremoniach i uroczystościach, choć z biegiem lat jej znaczenie maleje w tych kwestiach.

Z bardziej naukowych kwestii ważny jest skład chemiczny zielonej herbaty, zawiera ona:

- taniny

- kofeinę

- witaminy grupy B

- witaminę C

- witaminę E

- teaninę

- pigmenty roślinne

- alkaloidy

- fluor

- saponiny

 

Takie nazwy niewiele mówią, przedstawmy więc działania jakie ma zielona herbata aby właściwie oddać jej atrybuty:

- zielona herbata równoważy dietę

- zielona herbata leczy kaca

- zielona herbata zapobiega chorobom cywilizacyjnym

- zielona herbata łagodzi zaparcia

- zielona herbata łagodzi zmęczenie

- zielona herbata zapobiega nieświeżemu oddechowi oraz próchnicy

- zielona herbata działa antyrakowo

- zielona herbata redukuje negatywne efekty palenia tytoniu

Rzut oka na plantację herbaty

Plantacja herbaty

Plantacja herbaty

Wszystkie rodzaje herbat dostępne na rynku: czarne, zielone, czerwone czy białe, pochodzą z jednego krzewu herbacianego (camellia sinensis). Nie wszędzie jednak można uprawiać herbatę. Jak głosi chińskie porzekadło: „najlepsza herbata pochodzi z wysokich gór”. To właśnie odpowiednia wysokość i górskie mgły, mają za zadanie uchronić delikatne listki herbaty przed zbytnim nasłonecznieniem oraz zapewnić optymalną wilgotność, co pozwala roślinie herbacianej powoli się rozwijać. Na jakość i smak herbaty ma również wpływ wiele innych czynników, jak gleba czy klimat. Dzięki temu herbaty z różnych zakątków świata mają swój niepowtarzalny charakter. Stąd rozróżniamy wiele herbacianych odmian: Chiński Yunnan, indyjski Assam czy Darjeeling, Ceylon ze Sri Lanki, czy chociażby pochodzącą z Kenii herbatę – Kenia Milima.

Czas zbioru herbaty jest ściśle określony w zależności od położenia plantacji oraz rodzaju herbaty jaki chce się uzyskać. Najbardziej wartościowe liście zbierane są na wiosnę. Z pierwszych młodych listków (nazywanych tipami) powstają ekskluzywne białe i zielone herbaty o najwyższej jakości. Liście starsze zawierają mniejszą ilość taniny i dają słabszy napar. Z jednego krzewu herbacianego można z powodzeniem uzyskiwać plony nawet do 70 lat, lecz po 50 latach zbiory znacząco się zmniejszają. Dlatego starsze krzewy zastępuje się młodymi, przygotowywanymi w szkółce.

Zbieracze herbaty muszą doskonale wiedzieć, które listki są już gotowe do zbioru. Aby uzyskać kilogram gotowego suszu herbacianego trzeba zebrać około trzech tysięcy liści. Z każdego krzaka liście zrywane są cyklicznie, co 7-12 dni. Wszystkie zebrane listki herbaciane codziennie poddawane są kontroli i sortowane według jakości. Następnie trafiają do przewiewnej suszarni opalanej drewnem, gdzie suszą się przez całą dobę. Kolejnym etapem jest zwijanie liści. Im mocniej zwinięte, tym w rezultacie otrzymamy mocniejszą herbatę. Po kolejnej obróbce wilgotnym powietrzem, tak przetworzoną herbatę pakuje się i transportuje do krajów, gdzie już oczekuje na nie rzesza spragnionych smakoszy.

Herbata w kapsułkach

W wielu naukowych publikacjach często powtarza się informacje o zdrowotnych właściwościach herbaty. Wskazuje się na jej dobroczynny wpływ na ludzki organizm. Zielona herbata pita codziennie wpływa na dobre samopoczucie, ogólną kondycję oraz pomaga w utrzymywaniu właściwej diety. Oczywiście trzeba uważać z jej dawkowaniem, gdyż nadmierna ilość spożytej herbaty może jedynie zaszkodzić. Bywają także ludzie, którzy zwyczajnie nie lubią pić herbaty. Zwłaszcza herbata czerwona po pierwszym łyku jest często odstawiana, gdyż posiada bardzo specyficzny smak, a jest zalecana osobom pragnącym zrzucić nieco kilogramów. Dla tych wszystkich osób przygotowano suplement diety – herbatę w kapsułkach.

Herbata w kapsułkach

Na rynku najczęściej dostępne są ekstrakty z zielonej lub czerwonej herbaty zamknięte w kapsułkach przypominających tabletki. Czasem oba rodzaje herbat łączy się w jedno, tym samym dostarczając pełnię właściwości, jakie niosą ze sobą wywary z tych herbat. Codzienne spożycie zalecanej dawki, podanej na opakowaniu, zapewnia dostarczenie organizmowi optymalnej ilości składników zawartych w herbacie. Nie trzeba się więc martwić, czy kolejna filiżanka herbaty jeszcze pomoże, czy zacznie już szkodzić. Rozwiązuje się także problem smaku, gdyż połknięcie herbacianej kapsułki odbywa się z pominięciem owego zmysłu. Ta propozycja zapewne nie przypadnie każdemu do gustu, gdyż wiele osób nie wyobraża sobie dnia bez gorącej, aromatycznej herbaty w filiżance. Jednak od czasu do czasu można podarować sobie tydzień lub dwa intensywnej kuracji z herbatą w kapsułkach i oczyścić swój organizm na wzór chińskiej medycyny ludowej.

Herbaciane wypieki – Sernik z Matchą

W jednym ze swoich artykułów pisałem o nietypowych dla naszej kultury sposobach zastosowania herbaty. Zainteresowany tym, że liście herbaty można nie tylko zaparzać, postanowiłem wypróbować jeden z przepisów na oryginalne ciasto. Połączenie twarogu z matcha nie od razu wydawało się pasować do siebie, ale ciekawość przezwyciężyła opory. Dzięki specjalnemu wytwarzaniu matchy z ekskluzywnego gatunku herbaty (gyokuro) jest ona słodsza i bardziej aromatyczna. W swej sproszkowanej formie jest bardzo dobrą kulinarną przyprawą, która nadaje potrawom nie tylko zielonkawej barwy, ale wzbogaca je o cenne antyoksydanty i witaminy. Już niewielka ilość matchy zmienia zwykłe danie w ekskluzywny i wyrafinowany posiłek.

Aby upiec nietypowy herbaciany sernik potrzebujemy:

- 200g herbatników na spód sernika

- 1 kg twarogu do serników

- 150 g cukru pudru

- 5 jajek

- 5 łyżek mąki ziemniaczanej

- sok z 2 limonek

- 10 g Matchy (3 łyżeczki).

Żółtka jajek należy utrzeć z cukrem pudrem a potem stopniowo dodawać mąkę i twaróg. Gotową masę podzielić na dwie części. Do jednej z nich dodać sok z limonki, a do drugiej matchę rozrobioną w 3 łyżeczkach gorącej wody. Do każdej z części dodać po połowie ubitych białek z jajek. Następnie wyłożyć tortownicę papierem do pieczenia. Ułożyć herbatniki, wlać masę z limonką, a następnie masę z matchą. Piec 60 min. w piekarniku rozgrzanym do 180˚C. Sernik po wystygnięciu można polać lukrem i posypać matchą. Smacznego.

Sernik z Matchą

Follow

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.